اگر میخواهید بدانید یک پیچ M8، M10، M12 یا سایزهای دیگر با چه مقدار گشتاور بسته میشود، باید علاوه بر سایز پیچ به کلاس مقاومتی آن هم توجه کنید. برای مثال گشتاور بستن یک پیچ M10 کلاس 8.8 با پیچ M10 کلاس 12.9 یکسان نیست.
در جدول زیر میتوانید گشتاور پیچهای متریک M4 تا M30 را برای کلاسهای 8.8، 10.9 و 12.9 بر حسب نیوتنمتر مشاهده کنید.
جدول گشتاور پیچ و مهره
مقادیر زیر برای پیچهای متریک دندهدرشت و ضریب اصطکاک μ = 0.14 ارائه شدهاند. واحد تمام مقادیر جدول نیوتنمتر (N·m) است.
| سایز پیچ |
کلاس 8.8
N·m |
کلاس 10.9
N·m |
کلاس 12.9
N·m |
| M4 |
3.3 |
4.8 |
5.6 |
| M5 |
6.5 |
9.5 |
11.2 |
| M6 |
11.3 |
16.5 |
19.3 |
| M8 |
27.3 |
40.1 |
46.9 |
| M10 |
54 |
79 |
93 |
| M12 |
93 |
137 |
160 |
| M14 |
148 |
218 |
255 |
| M16 |
230 |
338 |
395 |
| M18 |
329 |
469 |
549 |
| M20 |
464 |
661 |
773 |
| M22 |
634 |
904 |
1057 |
| M24 |
798 |
1136 |
1329 |
| M27 |
1176 |
1674 |
1959 |
| M30 |
1597 |
2274 |
2662 |
![راهنمای_گشتاور_پیچ_و_مهره]( "راهنمای_گشتاور_پیچ_و_مهره")
چگونه جدول گشتاور پیچ و مهره را بخوانیم؟
برای استفاده از جدول فقط دو مشخصه اصلی لازم دارید: سایز پیچ و کلاس مقاومتی آن.
1 سایز پیچ را پیدا کنید
برای مثال پیچ موردنظر شما M10 است.
2 کلاس پیچ را مشخص کنید
برای مثال روی سر پیچ عدد 10.9 حک شده است.
3 عدد گشتاور را بخوانید
تقاطع M10 و کلاس 10.9 در جدول برابر با 79 نیوتنمتر است.
مثال سریع پیچ M10 کلاس 10.9 → گشتاور مرجع 79 N·m
کلاس پیچ 8.8، 10.9 و 12.9 یعنی چه؟
اعدادی مثل 8.8، 10.9 و 12.9 که روی سر بسیاری از پیچهای فولادی متریک دیده میشوند، نشاندهنده کلاس مقاومتی پیچ هستند. به همین دلیل دو پیچ M10 با کلاسهای متفاوت، گشتاور مرجع یکسانی ندارند.
به زبان ساده، عدد اول بیانگر سطح مقاومت کششی پیچ و عدد دوم نشاندهنده نسبت مقاومت تسلیم به مقاومت کششی است.
| کلاس پیچ |
مقاومت کششی اسمی |
مقاومت تسلیم تقریبی |
کاربرد کلی |
| 8.8 |
800 MPa |
640 MPa |
اتصالات عمومی صنعتی و مکانیکی |
| 10.9 |
1000 MPa |
900 MPa |
اتصالات با بار و استحکام بالاتر |
| 12.9 |
1200 MPa |
1080 MPa |
اتصالات پرتنش و کاربردهای تخصصی |
هنگام استفاده از جدول، کلاس واقعی همان پیچ را ملاک قرار دهید. صرفاً M10 یا M12 بودن برای انتخاب عدد گشتاور کافی نیست.
چه عواملی مقدار گشتاور بستن پیچ را تغییر میدهند؟
مقدار گشتاور فقط به قطر پیچ وابسته نیست. کلاس مقاومتی، نوع رزوه، اصطکاک و وضعیت اتصال هم روی مقدار مناسب بستن پیچ اثر دارند.
سایز پیچ
قطر و سطح مقطع پیچ روی ظرفیت اتصال اثر دارد.
کلاس مقاومتی
کلاسهای 8.8، 10.9 و 12.9 ظرفیت مکانیکی متفاوتی دارند.
گام رزوه
رزوه دندهدرشت و دندهریز شرایط یکسانی ندارند.
اصطکاک
اصطکاک رزوه و سطح تماس روی رابطه گشتاور و پیشبار اثر دارد.
روانکاری
روغن یا گریس میتواند اصطکاک اتصال را کاهش دهد.
پوشش سطح
نوع پوشش پیچ و مهره روی اصطکاک اتصال اثر میگذارد.
گشتاور پیچ خشک و روغنکاریشده چه تفاوتی دارد؟
وقتی رزوه و سطح تماس روانکاری میشوند، اصطکاک کاهش پیدا میکند. در نتیجه با یک مقدار گشتاور مشخص، نیروی بیشتری میتواند به ایجاد پیشبار در اتصال تبدیل شود.
پیچ خشک
اصطکاک بیشتری در رزوه و سطح تماس وجود دارد و بخش بیشتری از گشتاور صرف غلبه بر اصطکاک میشود.
پیچ روانکاریشده
با کاهش اصطکاک، همان مقدار گشتاور میتواند پیشبار بیشتری در اتصال ایجاد کند.
بنابراین یک قانون ثابت مثل «همیشه برای پیچ روغنی 10 درصد کمتر ببندید» برای تمام اتصالات مناسب نیست. نوع روانکار، پوشش سطح و شرایط اتصال باید در انتخاب مقدار گشتاور در نظر گرفته شود.
![گشتاور پیچ خشک و روغنکاریشده چه تفاوتی دارد؟]( "گشتاور پیچ خشک و روغنکاریشده چه تفاوتی دارد؟")
فرمول محاسبه گشتاور پیچ چیست؟
در محاسبات مرتبط با گشتاور دو رابطه پرکاربرد دیده میشود که کاربرد یکسانی ندارند.
فرمول پایه گشتاور
T = F × r
T: گشتاور
F: نیروی واردشده
r: فاصله محل اعمال نیرو تا محور چرخش
اگر نیروی 100 نیوتن در فاصله 0.5 متری اعمال شود، گشتاور برابر با 50 نیوتنمتر خواهد بود.
رابطه تخمینی گشتاور بستن پیچ
T ≈ K × D × F
T: گشتاور بستن
K: ضریب مرتبط با شرایط اصطکاک
D: قطر اسمی پیچ
F: نیروی پیشبار
این رابطه برای تخمین ارتباط بین گشتاور بستن و پیشبار اتصال استفاده میشود.
برای استفاده معمول در تعمیرگاه و کارگاه، وقتی مقدار گشتاور اتصال مشخص است نیازی به محاسبه دستی این روابط ندارید و استفاده از جدول یا مشخصات فنی اتصال سریعتر و کاربردیتر است.
![فرمول محاسبه گشتاور پیچ چیست؟]( "فرمول محاسبه گشتاور پیچ چیست؟")
آیا DIN 13 استاندارد گشتاور پیچ است؟
خیر. DIN 13 مستقیماً عدد گشتاور بستن پیچ را تعیین نمیکند.
DIN 13 به مشخصات رزوههای متریک مربوط است. برای تعیین گشتاور باید عواملی مثل سایز و کلاس مقاومتی پیچ، گام رزوه، اصطکاک، سطح تماس و پیشبار موردنیاز نیز در نظر گرفته شوند.
چه زمانی از جدول عمومی گشتاور پیچ استفاده نکنیم؟
اتصالات حساس را جداگانه بررسی کنید
برای پیچ سرسیلندر، قطعات داخلی موتور، پیچ چرخ، اتصالات ایمنی، تجهیزات تحت فشار و اتصالاتی که با روش گشتاور و زاویه بسته میشوند، مقدار مخصوص همان قطعه یا دستگاه ملاک قرار میگیرد.
به زبان ساده، جدول عمومی مرجع سایز و کلاس پیچ است اما برای یک قطعه مشخص باید مقدار گشتاور تعیینشده برای همان اتصال استفاده شود.
![عکس واقعی استفاده از ترکمتر در تعمیرگاه]( "عکس واقعی استفاده از ترکمتر در تعمیرگاه")
بعد از پیدا کردن عدد جدول، چه ترکمتری انتخاب کنیم؟
بعد از مشخص شدن مقدار گشتاور، باید آچار ترکمتر متناسب با همان محدوده کاری را انتخاب کنید. بهتر است عدد موردنیاز در بخش مناسبی از رنج ابزار قرار داشته باشد و ترکمتر بهطور مداوم در انتهای ظرفیت خود استفاده نشود.
علاوه بر رنج گشتاور، سایز درایو، دقت ابزار، نوع کلگی و فضای دسترسی به پیچ را هم بررسی کنید.
برای انتخاب ترکمتر مطمئن نیستید؟
ابزارماشین مجموعهای تخصصی از ابزارهای گشتاور و محصولات برندهای فورس، هزبرن و داناپلاس را ارائه میکند. برای انتخاب مدل، رنج و سایز درایو مناسب میتوانید قبل از خرید از مشاوره تخصصی مجموعه استفاده کنید.
مشاهده و خرید آچار ترکمتر راهنمای انواع ترکمتر
![سایز پیچهای 8.8، 10.9 و 12.9]( "سایز پیچهای 8.8، 10.9 و 12.9")
سوالات متداول درباره جدول گشتاور پیچ و مهره
گشتاور پیچ M10 کلاس 8.8 چقدر است؟
گشتاور مرجع پیچ M10 کلاس 8.8 در جدول بالا 54 نیوتنمتر است. برای همین سایز، مقدار کلاس 10.9 برابر 79 و کلاس 12.9 برابر 93 نیوتنمتر است.
گشتاور پیچ M12 کلاس 10.9 چقدر است؟
برای پیچ M12 کلاس 10.9 مقدار مرجع جدول 137 نیوتنمتر است. برای M12 کلاس 8.8 مقدار 93 و کلاس 12.9 مقدار 160 نیوتنمتر در نظر گرفته شده است.
از کجا بفهمیم پیچ کلاس 8.8، 10.9 یا 12.9 است؟
کلاس مقاومتی بسیاری از پیچهای فولادی متریک روی سر پیچ حک میشود. اعدادی مثل 8.8، 10.9 و 12.9 نشاندهنده کلاس مقاومتی هستند و با سایز پیچ تفاوت دارند.
آیا گشتاور پیچ روغنکاریشده با پیچ خشک یکسان است؟
خیر. روانکاری اصطکاک رزوه و سطح تماس را تغییر میدهد و در نتیجه رابطه بین گشتاور و نیروی ایجادشده در اتصال نیز تغییر میکند. مقدار گشتاور باید متناسب با شرایط همان اتصال انتخاب شود.
اگر پیچ را بیشتر از حد سفت کنیم چه اتفاقی میافتد؟
گشتاور بیش از حد میتواند باعث کشیدگی پیچ، آسیب رزوه، تغییر شکل قطعات یا شکست اتصال شود. گشتاور کمتر از مقدار لازم نیز ممکن است باعث شل شدن اتصال در زمان کار شود.
آیا این جدول برای پیچ سرسیلندر و پیچ چرخ خودرو هم مناسب است؟
برای اتصالاتی مثل پیچ سرسیلندر و پیچ چرخ که مقدار مشخصی برای همان خودرو یا قطعه تعیین شده است، مقدار اختصاصی همان اتصال ملاک قرار میگیرد. جدول عمومی جایگزین مشخصات فنی قطعه نیست.
آیا فقط دانستن سایز پیچ برای تعیین گشتاور کافی است؟
خیر. دو پیچ هماندازه میتوانند به دلیل تفاوت کلاس مقاومتی، وضعیت سطح، رزوه و اصطکاک به گشتاورهای متفاوتی نیاز داشته باشند. حداقل سایز و کلاس پیچ را همزمان بررسی کنید.
برای گشتاور مشخص چه آچار ترکمتری انتخاب کنیم؟
ترکمتر باید گشتاور موردنیاز را داخل محدوده کاری مناسب خود پوشش دهد. رنج، سایز درایو، دقت و نوع ابزار را بررسی کنید و برای مقایسه مدلها به صفحه خرید آچار ترکمتر مراجعه کنید.
جمعبندی
برای پیدا کردن گشتاور مناسب ابتدا سایز پیچ و کلاس مقاومتی آن را مشخص کنید و سپس عدد متناظر را از جدول بخوانید. شرایط رزوه، اصطکاک و روانکاری نیز روی مقدار مناسب گشتاور اثر دارند. پس از مشخص شدن عدد، از آچار ترکمتر با رنج و سایز درایو متناسب استفاده کنید تا اتصال با نیروی کنترلشده بسته شود.